50/30/20 నియమం: భారతీయ జీతానికి బడ్జెట్ ప్లాన్

జీతం ₹60,000 వస్తుంది, నెలాఖరున ఖాతాలో ₹2,000 మిగులుతుంది, పొదుపు సున్నా. ఏది తప్పు జరిగిందో చెప్పలేరు, ఎందుకంటే పెద్ద తప్పు ఏదీ జరగలేదు. కొంచెం ఎక్కువ అద్దె, కొంచెం ఎక్కువ ఫుడ్ డెలివరీ, ఒక EMI, రెండు సబ్‌స్క్రిప్షన్లు. ఈ చిన్న లీకేజీలను ఆపడానికి ఒక సరళమైన చట్రం ఉంది — 50/30/20 నియమం. దీన్ని భారతీయ జీతానికి ఎలా అమర్చుకోవాలో ఈ గైడ్ చెబుతుంది.

ఈ నియమం ఏమి చెబుతుంది

మీ ఇన్-హ్యాండ్ జీతాన్ని మూడు భాగాలుగా విభజించండి. 50% అవసరాలకు, 30% కోరికలకు, 20% పొదుపు మరియు అప్పు తీర్చడానికి. ఇన్-హ్యాండ్ అంటే PF, పన్ను కట్ అయిన తర్వాత ఖాతాలో నిజంగా పడే మొత్తం — CTC కాదు.

ఈ నియమం బలం దాని కచ్చితత్వంలో లేదు, దాని సరళతలో ఉంది. ప్రతి కేటగిరీకి వేరువేరు హద్దులు గుర్తుంచుకోవడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు. మూడు గంపలు గుర్తుంచుకోవడం సాధ్యం. అందుకే ఇది పన్నెండు నెలలు నిలుస్తుంది, పది రోజుల్లో ఆగిపోయే వివరమైన బడ్జెట్ కన్నా ఇది మెరుగు.

భారతదేశంలో అవసరం ఏది, కోరిక ఏది

అవసరం అంటే ఆగిపోతే జీవితం ఆగిపోయేది — అద్దె లేదా ఇంటి లోన్ EMI, కరెంట్ నీళ్ళు గ్యాస్, మొబైల్ బేసిక్ రీఛార్జ్, ఆఫీసుకు వెళ్ళే ప్రయాణం, ఇంటి కిరాణా, పిల్లల స్కూల్ ఫీజు, మందులు, ఆరోగ్య మరియు టర్మ్ బీమా ప్రీమియం.

కోరిక అంటే బాగుంటుంది కానీ ఆగవచ్చు — బయట తినడం, ఫుడ్ డెలివరీ, OTT మరియు మ్యూజిక్ సబ్‌స్క్రిప్షన్లు, బట్టలు, గాడ్జెట్లు, వీకెండ్ ఔటింగ్‌లు, ట్రిప్‌లు, ఖరీదైన జిమ్ మెంబర్‌షిప్, మెట్రోకు బదులు తీసుకునే క్యాబ్‌లు.

సరిహద్దు మీద ఉండేవి కొన్ని ఉంటాయి, వాటిని నిజాయితీగా తేల్చుకోవాలి. ఆఫీసుకు రోజూ క్యాబ్ ప్రయాణం అవసరమా? బస్సు లేదా మెట్రో ఉన్నప్పుడు అది కోరిక. ఇంటర్నెట్ అవసరం, కానీ అత్యధిక వేగపు ప్లాన్ కోరిక. ఫోన్ అవసరం, కానీ ప్రతి రెండేళ్ళకు కొత్త ఫోన్ కోరిక. ఈ ప్రశ్నలకు ఇచ్చే జవాబులే మీ బడ్జెట్‌ను నిర్ణయిస్తాయి, గంపల పేర్లు కాదు.

పొదుపులో ఏవి లెక్కించాలి — SIP మరియు మ్యూచువల్ ఫండ్లు, PPF మరియు NPS లో మీ సొంత వాటా, RD లేదా FD, ఎమర్జెన్సీ ఫండ్, క్రెడిట్ కార్డు లేదా పర్సనల్ లోన్‌లో కనీస మొత్తం కన్నా ఎక్కువగా కడుతున్న భాగం. అప్పును త్వరగా తీర్చడమూ పొదుపే, ఎందుకంటే అది భవిష్యత్తు వడ్డీని కాపాడుతోంది.

₹60,000 ఇన్-హ్యాండ్ జీతం మీద ఉదాహరణ

హైదరాబాద్‌లో పనిచేసే ఒక వ్యక్తి, ఇన్-హ్యాండ్ ₹60,000. నియమం ప్రకారం అవసరాలకు ₹30,000, కోరికలకు ₹18,000, పొదుపుకు ₹12,000.

అవసరాల భాగం ఇలా ఉండవచ్చు: ఫ్లాట్ షేర్ అద్దెలో వాటా ₹14,000, కరెంట్ మరియు నీళ్ళు ₹1,800, Wi-Fi మరియు మొబైల్ ₹1,200, కిరాణా మరియు వంటిల్లు ₹6,500, ఆఫీసు ప్రయాణం ₹2,500, ఆరోగ్య మరియు టర్మ్ బీమా ₹2,500, మందులు మరియు ఇతరాలు ₹1,500. మొత్తం ₹30,000. ఇది కష్టమైన లెక్కే, కానీ సాధ్యం.

కోరికల భాగం ₹18,000: బయట తినడం మరియు డెలివరీ ₹5,000, వీకెండ్ ఔటింగ్‌లు ₹3,500, షాపింగ్ ₹3,000, సబ్‌స్క్రిప్షన్లు ₹700, ట్రిప్‌ల కోసం నెలవారీ కేటాయింపు ₹4,000, ఇతర సరదాలు ₹1,800. ఈ గంపను నెలలో పూర్తిగా ఖర్చు చేయకపోతే మిగిలినది పొదుపులోకి వెళ్ళిపోతుంది.

పొదుపు భాగం ₹12,000: ఇండెక్స్ ఫండ్ SIP ₹6,000, ఎమర్జెన్సీ ఫండ్‌కు RD ₹3,000, PPF ₹2,000, బంగారం లేదా ఇతర లక్ష్యం ₹1,000. ఆరు నెలల ఖర్చులకు సరిపడే ఎమర్జెన్సీ ఫండ్ — ఇక్కడ దాదాపు ₹2,90,000 — తయారయ్యే వరకూ దానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వండి. ఒక చిన్న ఉపాయం ఈ మొత్తం ప్లాన్‌ను నిజం చేస్తుంది: జీతం పడిన రోజునే పొదుపు భాగాన్ని ఆటోమేటిక్‌గా తీసేయండి. SIP తారీఖును 2 లేదా 3 తారీఖుకు పెట్టుకోండి. మిగిలినది ఖర్చు చేయడానికే. నెలాఖరున మిగిలింది పొదుపు చేస్తాను అనే ప్లాన్ ఎవరికీ పనిచేయదు.

₹26,000 జీతం మీద అదే నియమం

ఇప్పుడు ఇన్-హ్యాండ్ ₹26,000 అనుకుందాం — విజయవాడలో మొదటి ఉద్యోగం. నియమం ప్రకారం అవసరాలకు ₹13,000, కోరికలకు ₹7,800, పొదుపుకు ₹5,200.

నిజం చెప్పాలంటే అవసరాలు ₹13,000 లో సరిపోవు. షేర్డ్ గదికి ₹5,000, కిరాణా మరియు మెస్‌కు ₹5,500, ప్రయాణానికి ₹1,500, మొబైల్ మరియు ఇంటర్నెట్‌కు ₹800, బీమాకు ₹1,200 — ఇప్పటికే ₹14,000. చిన్న జీతాల్లో అవసరాల వాటా సహజంగానే ఎక్కువ ఉంటుంది, ఎందుకంటే కనీస ఖర్చులకు కనీస స్థాయి ఉంటుంది.

అలాంటప్పుడు నియమాన్ని వదిలేయకండి, దాని నిష్పత్తిని సర్దుబాటు చేయండి. అవసరాలకు 55%, కోరికలకు 25%, పొదుపుకు 20% పెట్టుకోండి. అది ₹14,300, ₹6,500, ₹5,200 అవుతుంది. పొదుపు 20% కష్టమనిపిస్తే 5% తో మొదలుపెట్టండి — నెలకు ₹1,300 SIP. మొత్తం కన్నా అలవాటు ముఖ్యం; జీతం పెరిగినప్పుడు మొత్తం దానంతట అదే పెరుగుతుంది.

మెట్రో అద్దె ఈ నియమాన్ని ఎందుకు విరగ్గొడుతుంది

హైదరాబాద్, బెంగళూరు, ముంబైలో 50% అవసరాల హద్దును విరగ్గొట్టేది ఒక్క ఖర్చే — అద్దె. హైదరాబాద్‌లో ఒంటరిగా ఉండే 1BHK ఇప్పుడు ₹18,000 నుంచి ₹26,000 మధ్య ఉంటుంది. ₹60,000 జీతం మీద ₹22,000 అద్దె అంటే అదొక్కటే 37%. మిగిలిన అవసరాలన్నీ 13% లోపే ముగించాలి, అది అసాధ్యం.

ఇక్కడ మీ ముందు మూడు దారులే ఉంటాయి. మొదటిది ఫ్లాట్ షేర్ — అదే ప్రాంతంలో ఇద్దరు ముగ్గురితో కలిసి ఉంటే అద్దె వాటా ₹22,000 నుంచి ₹14,000 కు దిగుతుంది, ఒక్క నిర్ణయం జీతంలో 13% విడిపిస్తుంది.

రెండో దారి కొంచెం దూరంగా వెళ్ళడం. మెట్రో లైన్ మీద నాలుగు స్టేషన్లు దూరం వెళ్తే అద్దెలో ₹5,000 నుంచి ₹7,000 తగ్గుతుంది, కానీ రోజూ నలభై నిమిషాలు ఎక్కువ ప్రయాణం. ఈ లెక్కను డబ్బుతో పాటు సమయంతోనూ వేయాలి, రెండూ ఖరీదైనవే.

మూడో దారి — అద్దె ఎక్కువగానే ఉంటుంది అని ఒప్పుకుని, ఆ లోటును కోరికల గంపలో పూడ్చడం. ఇది సరైన నిర్ణయమే, కానీ దీన్ని కళ్ళు తెరిచి తీసుకోవాలి, ప్రమాదవశాత్తు కాదు.

నిజాయితీగా చెప్పే 60/20/20 సర్దుబాటు

భారతదేశంలో చాలామందికి నిజంగా పనిచేసే నిష్పత్తి 60/20/20. అవసరాలకు 60%, కోరికలకు 20%, పొదుపుకు 20%. మెట్రో అద్దె, ఇంటికి పంపే డబ్బు, EMI ఉన్న చోట 50% అవసరాల హద్దు కల్పితం.

ఈ సర్దుబాటులో రాజీ పడకూడనిది ఒక్కటే — పొదుపు 20%. అవసరాలు పెరిగినప్పుడు కోతపడాల్సినది కోరికల గంప, పొదుపు గంప కాదు. పొదుపును తగ్గించి బడ్జెట్‌ను సరిపెట్టడం మొదట సులభంగా అనిపిస్తుంది, కానీ అదే ఐదేళ్ళ తర్వాత ఖాతాలో ఏమీ లేకపోవడానికి కారణం అవుతుంది. జీతం పెరిగినప్పుడు ఈ నిష్పత్తులను ఒక్కొక్క మెట్టు దిగువకు తెచ్చుకోండి. జీతం 20% పెరిగితే జీవనశైలిని 20% పెంచకండి; పెరిగిన మొత్తంలో సగం పొదుపులోకి పెట్టండి. రెండు మూడు జీతం పెంపుల తర్వాత 60/20/20 తనంతట తానే 50/30/20 కు దగ్గరవుతుంది, ఏ త్యాగం లేకుండానే.

ఇంటికి పంపే డబ్బు, EMI, అస్థిర ఆదాయం

ఇంటికి పంపే డబ్బు భారతదేశంలో చాలామందికి అవసరమే, కోరిక కాదు. తల్లిదండ్రులకు నెలకు ₹8,000 పంపుతుంటే దాన్ని అవసరాల గంపలో పెట్టండి, పొదుపు గంపలో కాదు. దాన్ని ఖాయమైన ఖర్చుగా చూపించడమే ఆరోగ్యకరం, ఎందుకంటే అప్పుడు మిగిలిన లెక్క నిజంగా సరిపోతుంది.

EMI ల విభజన కొంచెం సూక్ష్మం. ఇంటి లోన్ EMI అవసరం, ఎందుకంటే అది అద్దె స్థానంలో ఉంది. బైక్ లేదా కారు EMI ఆఫీసుకు వెళ్ళడానికి తప్పనిసరి అయితే అవసరం, కాకపోతే కోరిక. ఫోన్ లేదా ఫర్నిచర్ మీద తీసుకున్న నో-కాస్ట్ EMI కోరిక, ఎప్పుడూ. క్రెడిట్ కార్డు లేదా పర్సనల్ లోన్ కనీస చెల్లింపు అవసరం, దాని మీద అదనంగా కట్టే మొత్తం పొదుపు.

ఫ్రీలాన్స్ లేదా అస్థిర ఆదాయం ఉన్నవాళ్ళకు ఈ నియమం నెలవారీగా పనిచేయదు. అప్పుడు రెండు మార్పులు చేయండి. మొదటిది — గత పన్నెండు నెలల ఆదాయంలో అత్యల్ప నెలను తీసుకుని దాని మీద మీ అవసరాల బడ్జెట్ కట్టండి. రెండోది — పెద్ద నెలలో వచ్చిన అదనపు డబ్బును ఖర్చుగా చూడకండి, దాన్ని ఒక బఫర్ ఖాతాలో వేసి అక్కడి నుంచి ప్రతినెల మీకు ఒక ఖాయమైన జీతం చెల్లించుకోండి. ఈ ఒక్క మార్పు అస్థిర ఆదాయాన్ని బడ్జెట్ చేయగలిగేదిగా మారుస్తుంది.

నెలనెలా మిమ్మల్ని మీరు ఎలా పరీక్షించుకోవాలి

నెలాఖరున మూడు అంకెలు చూసుకోండి — అవసరాలకు ఎంత పోయింది, కోరికలకు ఎంత, పొదుపుకు ఎంత. మూడు అంకెలు, ఐదు నిమిషాలు. వాటిని శాతంలోకి మార్చి మీ లక్ష్య నిష్పత్తితో పోల్చుకోండి.

రెండు మూడు నెలలు ఇదే చేస్తే నమూనా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. కోరికల గంప ఎప్పుడూ 35% దగ్గర ఆగుతుంటే సమస్య ఎక్కడో తెలుసు. Lekhhaa లో మీ కేటగిరీలను ఈ మూడు గంపలుగా చూడవచ్చు, ప్రతినెల రిపోర్ట్ ఆ శాతాలను తనే చూపిస్తుంది. ఇది పూర్తిగా ఉచితం, యాప్ తెలుగులో కూడా ఉంది, అందుకే ఖర్చు నమోదు చేయడం ఒక పనిలా అనిపించదు.

తర్వాతి అడుగు ఒక్కటే: ఈ నెల జీతంలో 20% ఎంతో ఇప్పుడే లెక్క వేసి, ఆ మొత్తానికి రేపటి తారీఖుతో ఒక ఆటోమేటిక్ SIP పెట్టుకోండి. బడ్జెట్ మిగిలిన భాగం ఆ ఒక్క నిర్ణయం చుట్టూ తనే సర్దుకుంటుంది.